Σε όλα τα μέρη του κόσμου, οι υγρότοποι συνδέονται άρρηκτα με τον πολιτισμό. Η μακρόχρονη και στενή αλληλεπίδραση των ανθρώπινων κοινωνιών με τα υγροτοπικά οικοσυστήματα οδήγησε στη διαμόρφωση ισχυρών πολιτιστικών δεσμών, καθώς και στην ανάπτυξη αειφορικών πρακτικών διαχείρισης των φυσικών πόρων. Σύμφωνα με τη Σύμβαση Ραμσάρ, περισσότεροι από τους μισούς υγροτόπους παγκοσμίως διαθέτουν σημαντικές πολιτιστικές αξίες.

Η Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων, που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 2 Φεβρουαρίου από τη Σύμβαση Ραμσάρ, αναδεικνύει τη ζωτική σημασία των υγροτόπων για το φυσικό περιβάλλον και τον άνθρωπο. Το θέμα του εορτασμού για το 2026 «Υγρότοποι και παραδοσιακή γνώση: Γιορτάζοντας την πολιτιστική κληρονομιά» φέρνει στο προσκήνιο τη βαθιά και διαχρονική σχέση των ανθρώπινων κοινωνιών με τα υγροτοπικά οικοσυστήματα, υπογραμμίζοντας ότι η προστασία τους δεν αφορά μόνο τη φύση, αλλά και την πολιτιστική μας ταυτότητα.

Οι υγρότοποι υπήρξαν ανέκαθεν χώροι ζωής, παραγωγής και πολιτισμού. Στις ελληνικές λίμνες, λιμνοθάλασσες και έλη αναπτύχθηκαν παραδοσιακές πρακτικές αλιείας, γεωργίας και διαχείρισης του νερού, καθώς και πολύτιμη γνώση για τους κύκλους του νερού, τα είδη φυτών και ζώων και τις αλλαγές τους κατά τη διάρκεια των ετών. Αυτή η παραδοσιακή γνώση, που μεταδόθηκε από γενιά σε γενιά, συνέβαλε στη διατήρηση και συνετή χρήση των υγροτόπων. Σήμερα, σε μια εποχή αυξανόμενων περιβαλλοντικών πιέσεων, η ανάδειξη και η αξιοποίησή της μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά και ενισχυτικά προς τη σύγχρονη επιστημονική γνώση.

Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία έχει η συμβολή του Ελληνικού Κέντρου Βιοτόπων-Υγροτόπων (ΕΚΒΥ) του Εθνικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή. Το ΕΚΒΥ διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην απογραφή των υγροτόπων της χώρας, στην καταγραφή της κατάστασής τους, καθώς και στη συστηματική παρακολούθηση και ταξινόμηση των ελληνικών λιμνών. Τα επιστημονικά δεδομένα που παράγονται αποτελούν κύριο εργαλείο για την κατανόηση των πιέσεων που δέχονται τα υγροτοπικά οικοσυστήματα και για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών μέτρων προστασίας.

Παράλληλα, η γνώση αυτή συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση του Εθνικού Σχεδίου Αποκατάστασης, το οποίο θα ολοκληρωθεί το 2026 και στοχεύει, μεταξύ άλλων, στην ενίσχυση και επαναφορά των υγροτοπικών οικοσυστημάτων. Σε αυτό το πλαίσιο, η σύνδεση της επιστημονικής έρευνας με την τοπική εμπειρία και την παραδοσιακή γνώση των κοινοτήτων που ζουν γύρω από τους υγροτόπους αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Η Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων αποτελεί μια ευκαιρία να αναγνωρίσουμε ότι οι υγρότοποι δεν είναι μόνο πολύτιμα οικοσυστήματα, αλλά και ζωντανό μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και της συλλογικής μας μνήμης. Η συνεργασία μεταξύ της παραδοσιακής γνώσης και της σύγχρονης επιστήμης μπορεί να αποτελέσει ισχυρό σύμμαχο για την προστασία και αποκατάσταση των ελληνικών υγροτόπων και τη μετάδοση της αξίας τους στις επόμενες γενιές.